روان‌شناسی طعم‌ها؛ انتخاب نوع شکلات چه چیزی درباره شخصیت شما می‌گوید؟

آیا تا به حال فکر کرده‌اید که انتخاب بین شکلات تلخ، شیری یا سفید، چیزی فراتر از یک سلیقه ساده است؟ شاید همان تکه‌ای که هر روز برمی‌دارید، راز کوچکی از شخصیت شما را فاش کند؛ رازی که ممکن است حتی خودتان از آن بی‌خبر باشید. 

نوع شکلات موردعلاقه‌تان چه رازهایی را در مورد شخصیتتان فاش می‌کند؟

خوردن، برخلاف تصور رایج، فقط یک رفتار زیستی برای تامین انرژی نیست. روان‌شناسان از دهه‌ها پیش نشان داده‌اند که ترجیحات غذایی ما، به‌ویژه در حوزه‌ی طعم، با ویژگی‌های عمیق‌تر شخصیتی، خلقی و حتی اخلاقی گره خورده است. طعم شیرین با احساسات مثبت، صمیمیت و رفتارهای جامعه‌پسند پیوند دارد، در حالی که طعم تلخ در برخی پژوهش‌ها با ویژگی‌های متفاوتی از شخصیت همراه شده است. شکلات، به دلیل تنوع بی‌نظیرش در طیف طعم از خیلی شیرین (شکلات سفید) تا خیلی تلخ (کاکائوی خالص)، یکی از بهترین موضوعات برای بررسی این ارتباط بوده است.

از سوی دیگر، شکلات صرفا یک خوراکی نیست؛ یک تجربه‌ی احساسی است. مصرف آن با ترشح دوپامین و فعال‌شدن مسیرهای پاداش مغز همراه است و به همین دلیل، انتخاب نوع آن می‌تواند بازتابی از نیازهای احساسی و روانی فرد در آن لحظه، یا حتی الگوی پایدارتری از شخصیت او باشد.

شکلات تلخ: شخصیت عمل‌گرا و آینده‌نگر

یکی از شناخته‌شده‌ترین نظریه‌ها درباره‌ی رابطه‌ی شکلات و شخصیت را روان‌شناسی به نام دکتر موری لنگهام -معروف به دکتر شکلات- مطرح کرده است. بر اساس مشاهدات میدانی او، افرادی که شکلات تلخ را ترجیح می‌دهند، معمولا عمل‌گراتر هستند و نگاهشان بیشتر معطوف به آینده است تا گذشته. این افراد در مواجهه با چالش‌ها، به‌جای غرق‌شدن در احساسات، به‌دنبال راه‌حل مشخص می‌گردند و ترجیح می‌دهند به‌جای شیرینی صرف، طعمی پیچیده‌تر و «واقعی‌تر» را تجربه کنند؛ همان‌طور که در زندگی، واقعیت‌های پیچیده را به سادگی‌های دلپذیر ترجیح می‌دهند.

اما نکته‌ی جالب‌تر، از دل پژوهش‌های آکادمیک‌تر بیرون می‌آید. مطالعه‌ای که در نشریه‌ی معتبر «اپتایت» (Appetite) منتشر شد، نشان داد ترجیح طعم تلخ، از جمله شکلات تلخ، قهوه‌ی بدون شکر و نوشیدنی‌های تلخ دیگر، با صفاتی از خانواده‌ی «سه‌گانه‌ی تاریک شخصیت» (Dark Triad) یعنی ماکیاولیسم، خودشیفتگی و جامعه‌ستیزی همبستگی دارد.

بااین‌حال، باید با احتیاط به این یافته‌ها نگاه کرد. مطالعات بعدی که تلاش کردند این نتیجه را تکرار کنند، همیشه به نتایج یکسانی نرسیدند و برخی از رابطه‌های اولیه، در نمونه‌های جدید ضعیف‌تر یا حتی معکوس ظاهر شدند. پژوهشگران این حوزه تاکید می‌کنند که علاقه به طعم تلخ می‌تواند تنها حدود ده درصد از تفاوت‌های فردی را توضیح دهد؛ رقمی که اگرچه از نظر آماری معنادار است، اما فاصله‌ی زیادی تا یک قانون قطعی دارد. به بیان ساده، علاقه به شکلات تلخ به‌هیچ‌وجه به معنای داشتن شخصیتی منفی یا مسئله‌دار نیست.

شونیز تخته ای - شکلات واقعی تخت تلخ 85% (6 بسته 100 گرمی)

2,100,000 تومان

مشاهده و خرید

شونیز تخته ای - شکلات واقعی تخت تلخ 78% (6 بسته 100 گرمی)

2,100,000 تومان

مشاهده و خرید

شکلات شیری: نوستالژی، گرمی و دلبستگی به گذشته

شکلات شیری محبوب‌ترین نوع شکلات در بیشتر بازارهای جهان است. بر اساس همان نظریه‌ی لنگهام، افرادی که شکلات شیری را ترجیح می‌دهند، عاطفی‌تر هستند و تمایل دارند در خاطرات گذشته، به‌ویژه دوران کودکی، مکث کنند. طعم شیرین و نرم شکلات شیری، یادآور احساس امنیت و سادگی دوران کودکی است؛ زمانی که هنوز پیچیدگی‌های زندگی بزرگسالی وارد نشده بود.

این ایده با یافته‌های علمی‌تر نیز هم‌راستاست. تحقیقات نشان داده‌اند ترجیح طعم شیرین، برخلاف طعم تلخ، با صفات جامعه‌پسندتری از شخصیت مرتبط است. افرادی که سراغ شیرینی می‌روند، در آزمون‌های روان‌شناختی، تمایل بیشتری به همدلی، مهربانی و رفتارهای کمک‌کننده نشان داده‌اند؛ الگویی که پژوهشگران آن را «فرضیه‌ی طعم اخلاقی» نامیده‌اند: انسان‌ها به‌طور استعاری هم در زبان و هم در ذهن، شیرینی را با محبت و خوبی، و تلخی را با دشواری و سختی پیوند می‌زنند.

جالب اینجاست که مطالعات مغزی هم این تفاوت را تایید می‌کنند. در پژوهشی که با استفاده از امواج مغزی به بررسی واکنش افراد به طعم‌های مختلف شکلات پرداخته بود، مشخص شد که پاسخ پاداش مغزی به شکلات، کاملا فردی و وابسته به ترجیحات شخصی است؛ برای برخی، شکلات سفید بیشترین فعالیت مغزی را برمی‌انگیزد، در حالی که برای دیگران، شکلات شیری این نقش را ایفا می‌کند. این یافته نشان می‌دهد که سیستم پاداش مغز ما، به‌شدت شخصی‌سازی‌شده است و همین موضوع می‌تواند بخشی از تفاوت‌های شخصیتی در انتخاب شکلات را توضیح دهد.

شونیز حبه ای - شکلات واقعی حبه ای شیری مغزدار فندق (6 بسته 100 گرمی)

1,800,000 تومان

مشاهده و خرید

شونیز حبه ای - شکلات واقعی حبه ای شیری (6 بسته 100 گرمی)

1,680,000 تومان

مشاهده و خرید

شکلات سفید: جسارت و سلیقه‌ی متفاوت

شکلات سفید که از نظر فنی فاقد جامد کاکائو است و فقط از کره‌ی کاکائو، شکر و شیر ساخته می‌شود، شاید بحث‌برانگیزترین عضو خانواده‌ی شکلات باشد. طبق همان نظریه‌ی عامه‌پسند لنگهام، عاشقان شکلات سفید، حس ذاتی از عدالت دارند و گویی باور دارند قدرت کائنات در اختیارشان است! این توصیفی رمانتیک است که البته بیشتر جنبه‌ی سرگرمی دارد تا ادعای علمی محکم.

اما از منظر علمی‌تر، آنچه شکلات سفید را متمایز می‌کند، غیبت کامل ترکیبات تلخ و فلاونوئیدی کاکائو است. کسانی که این نوع را ترجیح می‌دهند، در واقع به‌دنبال خالص‌ترین و ساده‌ترین شکل شیرینی و چربی هستند، بدون هیچ‌گونه پیچیدگی طعمی. در پژوهش‌های مربوط به مصرف شکلات به‌عنوان کنترل آزمایشی، محققان معمولا شکلات سفید را به‌دلیل نداشتن فلاونوئید، به‌عنوان یک «گروه کنترل» در برابر شکلات تلخ به کار می‌برند؛ نشانه‌ای از اینکه از نظر شیمیایی، این دو نوع شکلات در دو سر طیف کاملا متفاوتی قرار دارند، و شاید همین تفاوت شیمیایی است که به تفاوت‌های روانی مصرف‌کنندگانشان نیز دامن می‌زند.

از منظر روان‌شناسی رفتار، گفته می‌شود که دوستداران شکلات سفید جسارت خاصی در بیان سلیقه خود دارند. از آنجا که برخی از طرفداران سرسخت شکلات تلخ، شکلات سفید را به دلیل نداشتن پودر کاکائو «شکلات واقعی» نمی‌دانند، انتخاب مداوم آن نشان می‌دهد این افراد چندان تحت تاثیر قضاوت‌ها یا چارچوب‌های سخت‌گیرانه جامعه قرار نمی‌گیرند. آن‌ها استقلال فکری دارند و راحت‌تر از دیگران ابراز می‌کنند که چه چیزی واقعا به آن‌ها احساس خوبی می‌دهد. 

شکل و بافت شکلات هم می‌تواند گوشه‌هایی از شخصیت شما را نشان دهد! 

فراتر از تلخی و شیرینی، حتی شکل هندسی شکلات نیز موضوع نظریه‌پردازی روان‌شناسان بوده است. بر اساس همین رویکرد، افراد برون‌گرا معمولا به‌سمت شکلات‌های گِرد و مدور گرایش دارند؛ شکلی که با اجتماعی‌بودن و پذیرا بودن در ارتباط است. در مقابل، افراد درون‌گرا و کمرو، بیشتر شکلات‌های مربعی یا مثلثی را انتخاب می‌کنند؛ اشکالی با گوشه‌های مشخص که می‌تواند بازتابی از مرزهای شخصی روشن‌تر باشد.

البته باید تاکید کرد این بخش از نظریه هنوز جنبه‌ی گمانه‌زنی دارد و شواهد تجربی محکمی پشت آن نیست. با این حال، از منظر طراحی محصول و بازاریابی حسی، این ایده که شکل ظاهری یک محصول غذایی می‌تواند بر ادراک ما از آن و حتی انتخاب ما تاثیر بگذارد، در علم روان‌شناسی مصرف‌کننده، پایه‌های محکم‌تری دارد.

چرا باید به این یافته‌ها با احتیاط نگاه کرد؟

نظریه‌ی «شخصیت شکلاتی» لنگهام با اینکه جذاب و سرگرم‌کننده است، اما بیشتر بر پایه‌ی مشاهدات میدانی شکل گرفته و فاقد پشتوانه‌ی پژوهشی دقیق و قابل‌تکرار در سطح دانشگاهی است. به همین دلیل، بهتر است این‌گونه نظریه‌ها را بیشتر به‌چشم یک بازی سرگرم‌کننده در مهمانی‌ها ببینیم تا ابزاری علمی برای شناخت شخصیت دیگران.

انتخاب نوع شکلات، هرچند یک تصمیم کوچک و روزمره به‌نظر می‌رسد، اما بازتابی از لایه‌های پیچیده‌ای از ترجیحات حسی، خاطرات، و شاید بخشی از الگوهای شخصیتی ماست. یافته‌های این حوزه حداقل تا این لحظه، ابزار قطعی برای قضاوت درباره‌ی افراد نیستند؛ آن‌ها تنها گوشه‌ای از تصویر بزرگ‌تر رفتار انسانی را روشن می‌کنند. پس دفعه‌ی بعد که کسی به‌سراغ شکلات واقعی تلخ رفت یا شکلات شیری را برداشت، به‌ جای موشکافی دلیل انتخاب آن‌ها، فقط از تنوع سلیقه‌ها لذت ببرید؛ چون در نهایت، بهترین شکلات، همانی است که لذت واقعی به شما می‌دهد.

منبع: شونیز پلاس