تاریخچه شکلات؛ خوشمزه‌ترین خوراکی جهان از کجا آمده؟

پشت هر قطعه کوچک شکلاتی که امروز با یک فنجان چای داغ نوش جان می‌کنید، رازی کهن نهفته است. شاید عجیب به نظر برسد، اما این خوراکی که حالا پای ثابت تمام جشن‌ها و لحظات خوش ماست، روزگاری در دل تاریخ نمادی از قدرت، جنگ و ثروت بود. با ما همراه باشید تا نگاهی به تاریخچه پرفرازونشیب شکلات داشته باشیم.

تاریخچه کامل شکلات؛ از جنگل‌های آمازون تا انقلاب صنعتی

۱. تولد در دل جنگل‌های بارانی؛ هدیه‌ای از طرف خدایان

داستان ما از حدود ۱۹۰۰ تا ۲۰۰۰ سال قبل از میلاد مسیح، در جنگل‌های انبوه و مرطوب آمریکای مرکزی (مکزیک و گواتمالای امروزی) آغاز می‌شود. تمدن باستانی «اولمک» (Olmecs) اولین انسان‌هایی بودند که متوجه شدند غلاف‌های عجیب و بیضی‌شکلی که روی تنه درختان خاصی می‌روید، چیزی فراتر از یک میوه جنگلی است. آن‌ها اولین کسانی بودند که دانه‌های کاکائو را در قالب یک نوشیدنی تلخ و مقوی استفاده کردند.

پس از اولمک، تمدن «مایا» کاکائو را به یک پدیده فرهنگی و مقدس تبدیل کرد. مایاها معتقد بودند درخت کاکائو هدیه‌ای مستقیم از جانب خدایان است. آن‌ها دانه‌های کاکائو را برداشت می‌کردند، تخمیر می‌کردند، می‌پختند و آسیاب می‌کردند. سپس این خمیر را با آب، آرد ذرت و فلفل چیلی مخلوط می‌کردند. مایاها این نوشیدنی را «کاکاو» (Kakaw) یا «چوکول‌حا» (Chocol'ha) می‌نامیدند. مایاها آن‌قدر به این نوشیدنی علاقه داشتند که در تمام مراسم‌های مذهبی، عروسی‌ها و حتی مراسم تدفین از آن استفاده می‌کردند. پادشاهان مایا با کاسه‌هایی پر از این نوشیدنی دفن می‌شدند تا در جهان پس از مرگ نیز از آن لذت ببرند!

۲. امپراتوری آزتک‌

با ظهور امپراتوری قدرتمند «آزتک‌» در قرن پانزدهم میلادی، ارزش کاکائو به اوج خود رسید. آزتک‌ها که زبانشان «ناواتل» (Nahuatl) بود، به این نوشیدنی تلخ «شوکولاتل» (Xocolatl) می‌گفتند که به معنای «آب تلخ» است (کلمه شکلات امروزی نیز از همین واژه گرفته شده است).

آزتک‌ها به دلیل شرایط جغرافیایی و آب‌وهوای خشک‌تر پایتختشان، نمی‌توانستند خودشان درخت کاکائو بکارند؛ بنابراین مجبور بودند آن را از طریق تجارت یا گرفتن خراج از سرزمین‌های فتح‌شده به دست بیاورند. همین کمیابی باعث شد دانه‌ی کاکائو برای آزتک‌ها به باارزش‌ترین کالای روی زمین تبدیل شود؛ حتی باارزش‌تر از طلا!

در امپراتوری آزتک، دانه‌های کاکائو رسما به عنوان پول رایج استفاده می‌شدند. بر اساس اسناد تاریخی به‌جامانده، مثلا با با ۱ دانه کاکائو می‌توانستید یک گوجه‌فرنگی بزرگ بخرید.

مونتزوما، امپراتور افسانه‌ای آزتک‌، از مشهورترین عاشق شکلات در تاریخ است. گفته می‌شود او روزانه بیش از ۵۰ جام طلایی از نوشیدنی شوکولاتل می‌نوشید تا قدرت، انرژی و شجاعت لازم برای اداره‌ی امپراتوری‌اش را به دست بیاورد.

۳. سفر دانه‌های تلخ به اروپا

تا اوایل قرن شانزدهم میلادی، هیچ‌کس در اروپا، آسیا یا آفریقا حتی روحش هم از وجود چیزی به اسم شکلات خبر نداشت. کریستف کلمب در چهارمین سفر خود به قاره آمریکا در سال ۱۵۰۲، با تعدادی از بومیان روبه‌رو شد که دانه‌های عجیبی را حمل می‌کردند. کلمب مقداری از این دانه‌ها را به عنوان یک گیاه عجیب به اسپانیا برد، اما دربار اسپانیا به این دانه‌های تلخ که شبیه بادام بودند توجهی نکرد.

داستان اصلی در سال ۱۵۱۹ میلادی رقم خورد؛ زمانی که فاتح اسپانیایی، ارنان کورتس وارد پایتخت آزتک‌ها شد و امپراتور مونتزوما با جام‌های طلایی پر از شوکولاتل از او پذیرایی کرد. کورتس به عنوان یک فرمانده‌ی نظامی خیلی زود متوجه شد که این نوشیدنی انرژی خارق‌العاده‌ای به سربازانش می‌دهد. او در سال ۱۵۲۸، کشتی‌هایش را پر از دانه‌های کاکائو و تجهیزات تهیه نوشیدنی کرد و با این گنجینه‌ی شگفت‌انگیز به اسپانیا بازگشت.

۴. تغییر و تحولات اسپانیایی!

وقتی شکلات به اسپانیا رسید، هنوز همان نوشیدنی تلخ و فلفلی آزتک‌ها بود. اسپانیایی‌ها که ذائقه‌شان با این میزان تلخی و تندی سازگار نبود، دست به یک کیمیاگری تاریخی زدند: آن‌ها فلفل چیلی را حذف کردند و به جای آن، شکر، وانیل، دارچین و عسل را به خمیر کاکائو افزودند.

همین تغییر ساده، تاریخ شکلات را برای همیشه عوض کرد. این نوشیدنی شیرین، گرم و انرژی‌بخش به سرعت به محبوب‌ترین خوراکی در دربار پادشاهی اسپانیا تبدیل شد. اسپانیایی‌ها موفق شدند طرز تهیه و وجود شکلات را برای تقریبا یک قرن تمام از چشم سایر کشورهای اروپایی مخفی نگه دارند.

اما در سال ۱۶۱۵، وقتی شاهزاده خانم اسپانیایی (آنای اتریش) با پادشاه فرانسه (لویی سیزدهم) ازدواج کرد، به عنوان بخشی از جهیزیه‌ی خود، صندوق‌هایی پر از دانه‌های کاکائو را به دربار فرانسه برد. از آنجا بود که شکلات تمام اروپا را درنوردید. در قرن هفدهم، لندن پر از «خانه‌های شکلات» شد؛ مکان‌های لوکس و گران‌قیمتی که اشراف‌زادگان در آن‌ها جمع می‌شدند و جام‌های پر از شکلات داغ می‌نوشیدند.

۵. انقلاب صنعتی؛ تولد شکلاتی که امروز می‌شناسیم

تا اواسط قرن نوزدهم، شکلات هنوز فقط به شکل یک نوشیدنی سنگین مصرف می‌شد. اما با شروع انقلاب صنعتی، مجموعه‌ای از اختراعات شگفت‌انگیز، شکلات را به صورت جامد در جیب مردم قرار داد:

• اختراع اول: دستگاه پرس کاکائو (۱۸۲۸ میلادی)

یک شیمی‌دان هلندی به نام کنراد ون هوتن، دستگاهی اختراع کرد که می‌توانست چربی دانه‌ی کاکائو (کره کاکائو) را از آن جدا کند. نتیجه‌ی این کار، پودری نرم و حلال در آب بود که به آن «پودر کاکائو» می‌گویند. این اختراع باعث شد هزینه‌ی تولید به شدت کاهش یابد.

• اختراع دوم: اولین شکلات تخته‌ای تاریخ (۱۸۴۷ میلادی)

شرکت بریتانیایی جوزف فرای و پسران، به یک فرمول جادویی رسید. آن‌ها پودر کاکائو را با شکر مخلوط کردند و سپس، مقداری کره کاکائو را دوباره به این ترکیب افزودند. نتیجه، خمیری بود که در قالب ریخته می‌شد و پس از سرد شدن، شکل جامد به خود می‌گرفت بنابراین. اولین شکلات تخته‌ای تاریخ رسما متولد شد.

• اختراع سوم: معجزه شکلات شیری (۱۸۷۵ میلادی)

در سوئیس، شکلات‌سازی به نام دانیل پیتر با همسایه‌ی خود، هنری نستله که به تازگی «نوع تازه‌ای از شیر خشک» را اختراع کرده بود، مشورت کرد. ترکیب شیر خشک با خمیر کاکائو، منجر به اختراع رویایی «شکلات شیری» شد.

• اختراع چهارم: ماشین کونچینگ (۱۸۷۹ میلادی)

شکلات‌های جامد اولیه بافتی گچی و خشن داشتند. ردولف لیندت دستگاهی به نام «کونچ» -یا «کانچ»- اختراع کرد که خمیر شکلات را برای روزهای متوالی در دمای بالا ورز می‌داد. این فرآیند بافتی چنان لطیف و یکدست به شکلات داد که به محض قرار گرفتن روی زبان ذوب می‌شد.

شونیز تخته ای - شکلات واقعی تخت تلخ 85% (6 بسته 100 گرمی)

2,100,000 تومان

مشاهده و خرید

شونیز طلایی - شکلات شیری با مغز فندق و ویفر ( 195 گرم )

600,000 تومان

مشاهده و خرید

۶. قرن بیستم و جنگ‌های جهانی؛ شکلات در کوله‌پشتی سربازان

با ورود به قرن بیستم و ظهور شرکت‌های بزرگ، شکلات دیگر یک کالای لوکس نبود، بلکه به یک خوراکی روزمره تبدیل شد. در طول جنگ جهانی اول و دوم، شکلات نقش بسیار استراتژیکی ایفا کرد.

دولت آمریکا از شرکت‌های شکلات‌سازی خواست تا جیره‌های اضطراری برای سربازان تولید کنند. این شکلات‌ها باید کالری بالایی می‌داشتند، در دمای بالا ذوب نمی‌شدند و جالب‌تر از همه، ارتش دستور داده بود که طعم آن‌ها فقط «کمی بهتر از سیب‌زمینی آب‌پز» باشد! دلیل این دستور عجیب این بود که سربازان آن را به عنوان تنقلات نخورند و فقط در مواقع خطر و گرسنگی شدید از انرژی آن استفاده کنند. پس از پایان جنگ، سربازانی که به خانه برگشتند، عشق خود به شکلات را به سراسر جهان منتقل کردند و این خوراکی به نمادی از صلح و شیرینی پس از روزهای تاریک جنگ تبدیل شد.

۷. عصر تجاری‌سازی؛ وقتی شکلات جهان را فتح کرد

پس از جنگ جهانی دوم، صنعت شکلات‌سازی وارد دوران طلایی و تجاری خود شد. پیشرفت در شبکه‌های حمل‌ونقل و یخچال‌های صنعتی باعث شد تا شکلات به راحتی به تمام نقاط جهان صادر شود. در نیمه دوم قرن بیستم، برندهای بزرگ و چندملیتی بازار را در دست گرفتند.

شکلات دیگر فقط یک خوراکی ساده نبود، بلکه به بخش جدایی‌ناپذیر فرهنگ عامه، سینما و جشن‌ها تبدیل شد. جعبه‌های شکلات ولنتاین، تخم‌مرغ‌های شانسی عید پاک و بابانوئل‌های شکلاتی در همین دوران به نمادهای جهانی تبدیل شدند. تولید انبوه باعث شد و خرید شکلات برای همه امکان‌پذیر باشد.

۸. شکلات در عصر فعلی؛ پیوند تکنولوژی، هنر و طعم‌های تازه

با ورود به قرن بیست و یکم، مصرف‌کنندگان تغییر رویه دادند. آگاهی مردم نسبت به سلامتی و تغذیه افزایش یافت و علم پزشکی از فواید آنتی‌اکسیدان‌های کاکائو و خواص شکلات تلخ پرده برداشت. ناگهان شکلات تلخی که سال‌ها زیر سایه شکلات‌های شیری و شیرین قرار داشت، به عنوان یک ابرغذا -یا همان «سوپرفود- و یک داروی طبیعی برای سلامت قلب و کاهش استرس به مرکز توجه برگشت.

این روزها، تکنولوژی و هنر هم به کمک شکلات‌سازها آمده‌اند تا مرزهای خلاقیت را جابه‌جا کنند. یکی از بزرگ‌ترین تحولات عصر حاضر، ظهور شکلات‌های وگان (گیاهی) است. با افزایش توجه به محیط زیست و حقوق حیوانات، شکلات‌هایی که با شیر جو دوسر، شیر بادام یا فندق ساخته می‌شوند، سهم قابل توجهی از بازار را به خود اختصاص داده‌اند تا همه بتوانند بدون دغدغه از این خوراکی لذت ببرند.

از طرف دیگر، به دلیل تغییرات اقلیمی و نگرانی‌ها بابت کاهش درختان کاکائو، علم به کمک این صنعت آمده است. استارتاپ‌های پیشرو در حال توسعه و آزمایش روی «کاکائوی کشت‌شده در آزمایشگاه» هستند تا در آینده بتوانند بدون نیاز به قطع درختان جنگلی، همان طعم و بافت اصیل را بازتولید کنند. شکلات حالا دیگر فقط یک شیرینی صنعتی نیست، بلکه یک تجربه حسی کامل است و حتی شاهد ترکیب‌‌های عجیب با شکلات هستیم! 

شکلاتی که امروز می‌خورید، عصاره‌ی فرهنگی تمدن‌های گمشده‌ی مایا و آزتک، طمع جهانگردان اسپانیایی، وسواس‌های اشراف فرانسوی، نبوغ مخترعان انقلاب صنعتی و نوآوری‌های تکنولوژیک عصر حاضر است. این دانه‌ی جادویی، خون‌ها و جنگ‌های زیادی را به خود دیده، پادشاهان را مسحور کرده، به سربازان در سرمای سنگرها امید بخشیده و در نهایت، به شیرین‌ترین بهانه‌ی ما برای فرار از خستگی‌های روزمره تبدیل شده است. پس دفعه‌ی بعد که یک تکه شکلات واقعی را در دهان می‌گذارید، چند ثانیه مکث کنید و به یاد بیاورید که در حال چشیدن طعمی هستید که چهار هزار سال زمان برده تا به شما برسد.

30%

شونیز حبه ای - شکلات واقعی حبه ای تلخ بدون مغز (6 بسته 100 گرمی)

1,920,000 1,344,000 تومان

مشاهده و خرید

شونیز تخته ای مینی- شکلات واقعی تخت شیری (30 عددی 16 گرمی)

1,500,000 تومان

مشاهده و خرید

منبع: شونیز پلاس