آیا شکلات باعث افزایش اشتها می‌شود یا کاهش؟
بسیاری از ما تجربه‌ی خوردن یک تکه شکلات را داریم که به‌جای سیر‌شدن، انگار در ما ولع بیشتری برای خوردن ایجاد کرده است. از سوی دیگر، برخی پژوهش‌های علمی نشان می‌دهند شکلات، به‌ویژه نوع تلخ آن، می‌تواند اشتها را کاهش دهد و حس سیری ایجاد کند. بنابراین یک سوال مهم مطرح می‌شود: شکلات بالاخره باعث افزایش اشتها می‌شود یا کاهش آن؟
اگر می‌خواهید بدانید شکلات چه تاثیری بر اشتها و احساس گرسنگی دارد و کدام نوع آن ممکن است تفاوت بیشتری ایجاد کند، در این مقاله با ما همراه باشید تا رابطه «شکلات و اشتها» را از جنبه‌ی علمی بررسی کنیم.
شکلات طیف وسیعی دارد و از تلخ نوددرصد تا شیری و شکلات سفید را دربرمی‌گیرد. هرکدام از این محصولات، ترکیب بیوشیمیایی متفاوتی دارند و همین تفاوت، تاثیر متضادی بر هورمون‌های گرسنگی و سیری در بدن می‌گذارد. به همین دلیل، پاسخ درست به سوال «آیا شکلات باعث افزایش اشتها می‌شود یا کاهش؟» نه یک «بله» یا «خیر» ساده، بلکه «بستگی دارد» است؛ بستگی به نوع شکلات، مقدار مصرف و حتی شرایط روانی فرد در لحظه‌ی مصرف.
شکلات تلخ چگونه اشتها را کاهش می‌دهد؟
شواهد علمی نشان می‌دهند شکلات تلخ، به‌ویژه با درصد کاکائوی بالا، اثری واقعی و قابل‌اندازه‌گیری بر کاهش اشتها دارد. در یکی از شناخته‌شده‌ترین مطالعات در این زمینه، پژوهشگران دانمارکی دریافتند مصرف صد گرم شکلات تلخ با هفتاد درصد کاکائو، در مقایسه با مقدار مشابهی شکلات شیری، باعث افزایش احساس سیری، کاهش گرسنگی و کاهش میزان کالری دریافتی در وعده‌ی بعدی غذا می‌شود.
نقش هورمون گرلین
یکی از توضیحات علمی برای این پدیده، تاثیر شکلات تلخ بر هورمون گرلین است؛ هورمونی که عمدتا در معده تولید می‌شود و پیام «گرسنگی» را به مغز می‌فرستد. پژوهش‌ها نشان داده‌اند مصرف شکلات تلخ می‌تواند سطح گرلین را کاهش دهد و به همین دلیل، احساس گرسنگی را تا حدی مهار کند. جالب‌تر آنکه، در یکی از مطالعات، حتی صرفا استشمام رایحه‌ی شکلات تلخ هشتادوپنج‌درصد، بدون خوردن آن، توانست پاسخ سیری مشابهی در بدن زنان شرکت‌کننده ایجاد کند؛ نشانه‌ای از اینکه بخشی از این اثر، حتی پیش از رسیدن شکلات به معده، در مغز رقم می‌خورد.
طعم تلخ، فیبر و ترکیبات محرک
طعم کمی تلخ کاکائو، به‌تنهایی می‌تواند تا چند ساعت پس از مصرف، ولع به خوردن مواد شیرین را در مغز کاهش دهد. علاوه بر این، فیبر محلول موجود در دانه‌ی کاکائو و اسید استئاریک، فرایند گوارش را کند می‌کنند و همین کندی، به احساس سیری طولانی‌تر کمک می‌کند. کافئین شکلات و تئوبرومین موجود در کاکائو نیز، به‌عنوان محرک‌های خفیف، می‌توانند نرخ متابولیسم را اندکی افزایش دهند.
چرا شکلات شیری می‌تواند برعکس عمل کند؟
اما تصویر برای شکلات شیری، و به‌ویژه شکلات سفید، کاملا متفاوت است. در همان مطالعات مقایسه‌ای، شکلات شیری نتوانست اثر سیری‌بخشی مشابه شکلات تلخ ایجاد کند؛ پدیده‌ای که پژوهشگران آن را عمدتا به محتوای پایین‌تر کاکائو و محتوای بالاتر شکر در این نوع شکلات نسبت می‌دهند.
چرخه‌ی دوپامین و قند خون
راز اصلی این تفاوت، در نحوه‌ی واکنش مغز و بدن به شکر نهفته است. وقتی قند وارد بدن می‌شود، مغز دوپامین، یعنی هورمون لذت و پاداش، ترشح می‌کند. این ترشح، حس رضایت آنی و دلپذیری ایجاد می‌کند، اما به همان سرعت که اوج می‌گیرد، افت هم می‌کند. این افت ناگهانی، همراه با نوسان سریع قند خون، مغز را به‌سمت طلب دوباره‌ی همان محرک سوق می‌دهد؛ چرخه‌ای که بسیاری آن را «چرخه‌ی هوس شکر» می‌نامند.
مصرف خوراکی‌های پرشکر و کم‌فیبر، مانند شکلات شیری، معمولا باعث افزایش سریع قند خون می‌شود. بدن در پاسخ، انسولین بیشتری ترشح می‌کند تا این قند اضافه را جذب کند؛ اما همین واکنش سریع، اغلب به افت شدید قند خون منجر می‌شود. نتیجه‌ی این افت، احساس خستگی، بی‌حوصلگی و از همه مهم‌تر، گرسنگی و هوسی تازه برای خوردن چیزی شیرین است. به همین دلیل، خوردن یک تکه شکلات شیری، به‌جای فروکش‌کردن ولع، می‌تواند آن را دوباره شعله‌ور کند؛ الگویی که بسیاری از افراد آن را در زندگی روزمره‌ی خود تجربه کرده‌اند: «شروع با یک تکه، پایان با نصف تخته‌شکلات».
بُعد روانی؛ شکلات و راحتی احساسی
فراتر از بیوشیمی محض، بُعد روانی مصرف شکلات را هم نباید نادیده گرفت. بسیاری از افراد، شکلات را نه از سر گرسنگی واقعی فیزیولوژیک، بلکه به‌عنوان راهی برای تسکین استرس، کسالت یا احساسات منفی مصرف می‌کنند. طعم شیرین، مراکز پاداش مغز را فعال می‌کند و می‌تواند به‌طور موقت احساس آرامش ایجاد کند؛ همین موضوع توضیح می‌دهد چرا بسیاری از افراد در روزهای پراسترس یا پس از یک اتفاق ناخوشایند، سراغ شکلات می‌روند.
مشکل اینجاست که این نوع «گرسنگی احساسی»، با سیگنال‌های واقعی گرسنگی فیزیولوژیک بدن اشتباه گرفته می‌شود. فردی که از سر استرس شکلات می‌خورد، ممکن است حتی پس از خوردن مقدار زیادی شکلات شیری، همچنان احساس گرسنگی کند؛ چون آنچه او واقعاً به‌دنبالش بوده، تسکین احساسی بوده، نه انرژی غذایی. این چرخه، به‌ویژه با شکلات‌های پرشکر، می‌تواند در بلندمدت به یک الگوی مصرف احساسی و ناخودآگاه تبدیل شود.
شکلات اشتها را زیاد می‌کند یا کم؟
با در نظر گرفتن تمام شواهد، می‌توان نتیجه گرفت که شکلات تلخ، با درصد کاکائوی بالا (ترجیحا هفتاد درصد یا بیشتر) و مصرف در مقدار معتدل، می‌تواند به‌واقع به کاهش اشتها و افزایش حس سیری کمک کند. اما شکلات شیری، به دلیل محتوای بالای شکر و محتوای پایین کاکائو، اغلب اثری معکوس دارند و می‌توانند چرخه‌ای از هوس و پرخوری را در پی داشته باشند.
نکته‌ی کلیدی دیگر، مقدار مصرف است. حتی شکلات تلخ، اگر در مقادیر زیاد مصرف شود، دیگر نمی‌تواند اثر سیری‌بخش خالصی داشته باشد؛ چون کالری اضافه‌ی دریافتی، این فایده را خنثی می‌کند. به همین دلیل، توصیه‌ی کلی کارشناسان تغذیه، مصرف یک تکه‌ی کوچک، حدود بیست تا سی گرم شکلات تلخ باکیفیت، به‌عنوان یک میان‌وعده یا پیش از وعده‌ی اصلی غذاست؛ نه به‌عنوان جایگزینی برای وعده‌ی غذایی، و نه در مقادیر زیاد و بی‌رویه.
بنابراین پاسخ به سوال اصلی این مقاله، در نهایت به یک انتخاب ساده اما تعیین‌کننده برمی‌گردد: نوع شکلاتی که انتخاب می‌کنید. شکلات تلخ باکیفیت، با تاثیر بر هورمون‌های گرسنگی مانند گرلین و کندکردن روند گوارش، می‌تواند واقعا حس سیری ایجاد کند؛ درحالی‌که شکلات شیری و شکرین، با فعال‌کردن چرخه‌ی دوپامین و نوسان قند خون، اغلب هوس بیشتری برای خوردن ایجاد می‌کند. شناخت این تفاوت، به شما این امکان را می‌دهد که بتوانید شکلات را بهتر در برنامه غذایی خود جای بدهید.
منبع: شونیز پلاس
نظرات کاربران
هیچ نظری ثبت نشده است
اولین نفری باشید که تجربه خود را به اشتراک می‌گذارد
نظر شما ارسال شده است
نظر شما با موفقیت ثبت شد و پس از بررسی توسط تیم ما منتشر خواهد شد.
وضعیت: تایید شده
زمان بررسی: کمتر از 24 ساعت
🎉
