آیا شکلات باعث میگرن و سردرد می‌شود؟

در این مقاله با نگاهی به منابع علمی و نظرات افراد متخصص، به این موضوع می‌پردازیم که آیا شکلات باعث میگرن و سردرد می‌شود یا خیر. برای رسیدن به پاسخ، باید ابتدا ساختار شکلات و فازهای مختلف میگرن را بررسی کنیم.

میگرن چیست و چه تفاوتی با سردرد معمولی دارد؟

برای درک بهتر رابطه بین شکلات و میگرن، ابتدا باید بدانیم که میگرن یک «سردرد ساده» نیست. میگرن یک اختلال عصبی پیچیده است که می‌تواند شامل درد شدید و تپنده در یک یا هر دو طرف سر، حساسیت شدید به نور و صدا، حالت تهوع، و حتی اختلالات بینایی باشد.

حملات میگرن معمولا دارای چهار مرحله اصلی هستند:

1. فاز پیش‌درآمد (Prodrome): این مرحله می‌تواند از چند ساعت تا چند روز قبل از شروع درد اصلی رخ دهد.
2. فاز اورا (Aura): علائم حسی یا بینایی که درست قبل یا همزمان با سردرد بروز می‌کنند (در همه افراد رخ نمی‌دهد).
3. فاز سردرد (Attack): مرحله اصلی که با درد ضربان‌دار و شدید همراه است.
4. فاز پس‌درآمد (Postdrome): که به آن «خماری میگرن» هم می‌گویند و فرد در آن احساس خستگی و بی‌حالی شدید می‌کند.

درک این مراحل، به خصوص فاز پیش‌درآمد، کلید حل معمای شکلات است که در ادامه به آن خواهیم پرداخت.

مواد شیمیایی تشکیل‌دهنده شکلات: متهمین ردیف اول

برای دهه‌ها، پزشکان و متخصصان تغذیه بر این باور بودند که ترکیبات شیمیایی موجود در شکلات باعث تحریک سیستم عصبی و گشاد یا تنگ شدن عروق خونی مغز شده و در نتیجه میگرن را آغاز می‌کنند. بیایید با این مواد شیمیایی بیشتر آشنا شویم:

• تیرامین (Tyramine): تیرامین یک اسید آمینه است که به طور طبیعی در برخی غذاها (مانند گوشت‌های فرآوری شده) یافت می‌شود. مدت‌ها تصور می‌شد که تیرامین باعث انقباض عروق خونی و سپس انبساط سریع آن‌ها شده و منجر به سردرد می‌شود. اما واقعیت چیست؟ تحقیقات جدید نشان داده‌اند که مقدار تیرامین موجود در شکلات در واقع بسیار ناچیز است و بعید است که بتواند به تنهایی باعث شروع یک حمله میگرنی شود.
• فنیل‌اتیل‌آمین (PEA): این ماده که گاهی «ماده شیمیایی عشق» نیز نامیده می‌شود، به صورت طبیعی در مغز تولید می‌شود و در شکلات نیز وجود دارد. فنیل‌اتیل‌آمین خاصیت تحریک‌کنندگی عروق دارد و می‌تواند بر جریان خون مغز تأثیر بگذارد. با این حال، شواهد علمی قوی برای اثبات اینکه این ماده در مقادیر موجود در شکلات بتواند میگرن ایجاد کند، هنوز به دست نیامده است.
• کافئین (Caffeine): کافئین شکلات یک شمشیر دو لبه برای مبتلایان به میگرن است. از یک سو، مقدار کمی کافئین می‌تواند با تنگ کردن عروق خونی متورم، به تسکین سردرد کمک کند (به همین دلیل در بسیاری از داروهای مسکن استفاده می‌شود). از سوی دیگر، مصرف زیاد آن یا نوسان در میزان مصرف کافئین در طول روز، می‌تواند خود به یک محرک قوی برای شروع سردرد تبدیل شود. شکلات تلخ نسبت به شکلات شیری کافئین بیشتری دارد.
• قند و شیرین‌کننده‌ها: شکلات‌های شیری و تجاری حاوی مقادیر بالایی قند هستند. نوسانات سریع قند خون پس از خوردن شیرینی‌جات می‌تواند باعث سردرد شود. همچنین برخی شکلات‌های رژیمی حاوی شیرین‌کننده‌های مصنوعی مانند آسپارتام هستند که به عنوان محرک‌های شناخته‌شده میگرن دسته‌بندی می‌شوند.

اما آیا شکلات واقعا باعث میگرن و سردرد می‌شود؟

همانطور که پیش‌تر گفتیم، اولین مرحله از یک حمله میگرنی، فاز پیش‌درآمد است. این فاز می‌تواند تا ۴۸ ساعت قبل از شروع درد اصلی رخ دهد و توسط بخشی از مغز به نام هیپوتالاموس کنترل می‌شود. هیپوتالاموس مرکز تنظیم اشتها، خواب و هورمون‌ها در بدن است.

در طول فاز پیش‌درآمد، فعالیت‌های شیمیایی مغز تغییر می‌کند و این امر منجر به بروز علائمی مانند خستگی، تغییرات خلقی، خمیازه کشیدن مکرر و هوس‌ شدید غذایی می‌شود.

زمانی که یک فرد در آستانه حمله میگرن قرار دارد (اما هنوز دردی حس نمی‌کند)، هیپوتالاموس او را وادار می‌کند تا به دنبال غذاهای شیرین، پرکالری و تسکین‌دهنده مانند شکلات برود. فرد شکلات را می‌خورد و چند ساعت بعد، فاز سردرد آغاز می‌شود.

اینجا یک خطای شناختی بزرگ رخ می‌دهد: بیمار تصور می‌کند «چون شکلات خوردم، میگرن گرفتم». در حالی که واقعیت این است: «چون میگرن من از قبل شروع شده بود، هوس شکلات کردم.»

بنابراین، برای بسیاری از افراد، شکلات یک «محرک» نیست، بلکه یک «نشانه زودهنگام» از یک حمله میگرنی است که از قبل در جریان بوده است.

آیا شکلات می‌تواند برای میگرن مفید باشد؟

برخلاف باورهای قدیمی، تحقیقات جدید نشان می‌دهند که شکلات تلخ (با درصد کاکائو بالای ۷۰٪) ممکن است برای افراد مبتلا به میگرن فوایدی نیز داشته باشد:

چگونه بفهمیم که شکلات برای «ما» محرک است یا خیر؟

با وجود تمام یافته‌های علمی که شکلات را تبرئه می‌کنند، میگرن یک بیماری به شدت شخصی و منحصر‌به‌فرد است. بدن هر فرد واکنش متفاوتی نشان می‌دهد. ممکن است شما جزو معدود افرادی باشید که به ترکیبات شکلات حساسیت دارند. برای اینکه واقعیت را بفهمید، کافی است این آزمایش ساده را انجام دهید:  

• حذف موقت: به مدت ۴ تا ۶ هفته، شکلات را به طور کامل از رژیم غذایی خود حذف کنید.
• بررسی نتایج: آیا در این مدت تعداد روزهای همراه با سردرد یا شدت حملات شما کاهش یافت؟ اگر هیچ تغییری رخ نداد، احتمالا شکلات محرک شما نیست.
• آزمون مجدد: پس از این مدت، در روزهایی که کاملا احساس سلامتی می‌کنید و هیچ نشانه‌ای از خستگی یا استرس ندارید، مقدار کمی شکلات تلخ بخورید.
• ثبت وقایع: بررسی کنید که آیا در ۲۴ ساعت بعدی دچار سردرد می‌شوید یا خیر.

نکته مهم: اگر متوجه شدید که فقط در روزهای پر استرس، روزهای نزدیک به چرخه قاعدگی، یا در زمان‌هایی که کمبود خواب دارید، با خوردن شکلات دچار میگرن می‌شوید، این یعنی شکلات یک محرک ثانویه است و در واقع استرس و خستگی عوامل اصلی هستند.

خلاصه کلام این است که برای اکثریت قریب‌به‌اتفاق مبتلایان به میگرن، نیازی به حذف کامل شکلات از زندگی نیست. علم امروز نشان می‌دهد که شکلات بیشتر از آنکه یک متهم و عامل ایجاد سردرد باشد، یک قربانی سوءتفاهم است که به دلیل همزمانی مصرف آن در فاز پیش‌درآمد میگرن، مقصر شناخته شده است. مصرف متعادل شکلات واقعی تلخ و باکیفیت می‌تواند به دلیل داشتن منیزیم و آنتی‌اکسیدان، اثری ضدالتهابی برای مغز داشته باشد.

منبع: شونیز پلاس