آیا اوردوز با شکلات واقعیت دارد؟ | علائم مسمومیت و حد مجاز مصرف روزانه

شاید کلمه «اوردوز» بیشتر ما را به یاد داروهای خطرناک یا مواد مخدر بیندازد، اما حقیقت علمی این است که مصرف بیش از حد هر ماده‌ای در جهان (حتی آب) می‌تواند کشنده باشد. شکلات نیز از این قاعده مستثنی نیست. در این مقاله با یک نگاه علمی، به پدیده‌ی «مصرف بیش از حد شکلات» می‌پردازیم و علائم آن را بررسی می‌کنیم تا ببینیم مرز بین یک میان‌وعده سالم و یک سم کشنده کجاست.

خوردن شکلات زیاد چه عواقبی می‌تواند داشته باشد؟

۱. قاتل پنهان در کاکائو؛ تئوبرومین چیست؟

برای اینکه بفهمیم شکلات چگونه می‌تواند باعث اوردوز شود، باید با ماده‌ای به نام تئوبرومین (Theobromine) آشنا شویم. تئوبرومین یک ترکیب شیمیایی از خانواده آلکالوئیدهاست که شباهت ساختاری بسیار زیادی به کافئین دارد. این ماده به طور طبیعی در دانه‌های کاکائو یافت می‌شود و همان چیزی است که به شکلات، طعم تلخ و گس و همچنین خاصیت انرژی‌بخشی و نشاط‌آوری می‌دهد.

تئوبرومین در بدن انسان به عنوان یک گشادکننده عروق خونی، یک محرک ملایم سیستم عصبی و یک ادرارآور عمل می‌کند. دلیل اینکه شکلات برای سگ‌ها، گربه‌ها و بسیاری از حیوانات خانگی کشنده است، این است که بدن آن‌ها فاقد آنزیم‌های لازم برای تجزیه سریع تئوبرومین است. در نتیجه، این ماده در خون آن‌ها جمع شده و باعث مسمومیت شدید می‌شود.

خوشبختانه، کبد انسان مجهز به آنزیم‌هایی است که تئوبرومین را به سرعت متابولیزه و دفع می‌کنند. به همین دلیل است که ما می‌توانیم از خوردن شکلات لذت ببریم بدون اینکه فورا مسموم شویم. اما حتی کبد قدرتمند انسان نیز ظرفیت محدودی دارد. اگر مقدار تئوبرومین وارد شده به بدن از سرعت دفع آن بیشتر شود، فاجعه آغاز می‌گردد.

۲. چقدر شکلات برای کشتن یک انسان کافی است؟

در علم سم‌شناسی، مفهومی به نام «میانه دوز کشنده» (LD50) وجود دارد. دوز کشنده تئوبرومین برای انسان، حدود ۱۰۰۰ میلی‌گرم به ازای هر کیلوگرم از وزن بدن تخمین زده می‌شود.

بیایید این عدد را برای یک انسان بالغ با وزن میانگین ۷۰ کیلوگرم محاسبه کنیم: یک فرد ۷۰ کیلوگرمی برای رسیدن به نقطه اوردوز، باید حدود ۷۰,۰۰۰ میلی‌گرم تئوبرومین مصرف کند.

حالا باید ببینیم این مقدار تئوبرومین معادل چقدر شکلات است:

• شکلات شیری: میزان کاکائو و به تبع آن تئوبرومین در شکلات‌های شیری بسیار پایین است. برای اوردوز با شکلات شیری، یک انسان باید چیزی حدود ۳۸ تا ۴۰ کیلوگرم از آن را بخورد!
• شکلات تلخ (۷۰ تا ۸۵ درصد): شکلات تلخ غلظت بسیار بالاتری از تئوبرومین دارد. یک تخته ۱۰۰ گرمی شکلات تلخ حاوی حدود ۸۰۰ میلی‌گرم تئوبرومین است. بنابراین، برای رسیدن به دوز کشنده ۷۰,۰۰۰ میلی‌گرمی، شما باید حدود ۸۵ شکلات تخته‌ای تلخ ۱۰۰ گرمی (معادل ۸.۵ تا ۱۰ کیلوگرم) را در یک بازه زمانی بسیار کوتاه (مثلا در یک نشست) بخورید.

از نظر فیزیولوژیکی، گنجایش معده انسان در حالت عادی حدود ۱ تا ۱.۵ لیتر است. بنابراین، قبل از اینکه حتی به نیمی از دوز کشنده شکلات برسید، معده شما به طور فیزیکی پر شده و بدن با واکنش طبیعی استفراغ، جلوی ورود بیشتر این ماده را می‌گیرد. به همین دلیل، مرگ بر اثر خوردن مستقیم شکلات تقریبا غیرممکن است و بیشتر یک تئوری علمی محسوب می‌شود تا یک خطر واقعی.

۳. قبل از اوردوز چه اتفاقی در بدن می‌افتد؟ | علائم مسمومیت

اگرچه رسیدن به مرگ با شکلات بسیار دشوار است، اما رسیدن به نقطه مسمومیت و تجربه علائم ناخوشایند اصلا دور از ذهن نیست. اگر فردی در یک روز مقدار بسیار زیادی شکلات تلخ (مثلا بیش از ۱.۵ تا ۲ کیلوگرم) مصرف کند، علائم «مسمومیت با تئوبرومین» به تدریج خود را نشان می‌دهند و البته کافئین شکلات را هم نباید نادیده گرفت:

• مرحله اول (تحریک گوارشی): حالت تهوع شدید، درد معده، سوزش سر دل و در نهایت اسهال و استفراغ. این اولین تلاش بدن برای دفع سموم است.
• مرحله دوم (تحریک سیستم عصبی و قلبی): تعریق شدید، لرزش دست‌ها، بی‌قراری، اضطراب و تپش قلب شدید (تاکی‌کاردی). در این حالت، رگ‌های خونی به شدت گشاد شده و قلب مجبور است برای پمپاژ خون با سرعت بسیار بیشتری کار کند.
• مرحله سوم (مسمومیت حاد): در صورتی که فرد از این مرحله نیز عبور کند (که بسیار نادر است)، افت شدید فشار خون، تشنج، آسیب به کلیه‌ها و در نهایت نارسایی قلبی رخ می‌دهد.

۴. حداکثر مقدار مجاز مصرف روزانه شکلات چقدر است؟

حالا که از خطرات و مقادیر کشنده فاصله گرفتیم، باید به واقعیت روزمره برگردیم. شکلات تلخ (بالای ۷۰ درصد) اگر به اندازه مصرف شود، یکی از مفیدترین خوراکی‌های جهان و سرشار از آنتی‌اکسیدان، آهن، منیزیم و فلاونوئیدهاست.

متخصصان تغذیه و سازمان‌های سلامت، استانداردهای روشنی برای مصرف روزانه شکلات تعریف کرده‌اند:

• میزان ایده‌آل روزانه: مصرف ۲۰ تا ۳۰ گرم شکلات تلخ در روز (معادل ۲ تا ۳ مربع کوچک از یک تخته استاندارد)، بهترین مقدار برای بهره‌مندی از فواید قلبی و عروقی کاکائو بدون دریافت کالری و قند اضافه است.
• حداکثر میزان مجاز روزانه: مصرف تا ۵۰ گرم در روز برای افراد بالغ و فعال که رژیم غذایی متعادلی دارند، کاملاً ایمن است. فراتر از این مقدار، اگرچه باعث اوردوز و مرگ نمی‌شود، اما به دلیل کالری بالا، چربی اشباع و وجود کافئین، می‌تواند منجر به افزایش وزن، رفلاکس معده و اختلال در خواب شبانه شود. شکلات تلخ برای کودکان هم مفید است اما باید آن را در مقدار بسیار کمتری مصرف کنند. 

۵. جنون شکلاتی؛ نگاهی به رکوردهای گینس در مصرف شکلات

وقتی صحبت از افراط در دنیای شکلات می‌شود، کتاب رکوردهای جهانی گینس پر از داستان‌های عجیب و غریب است. انسان‌ها همواره سعی کرده‌اند در خوردن یا ساختن این خوراکی دوست‌داشتنی، مرزها را جابجا کنند:

• رکورد سریع‌ترین زمان خوردن شکلات فررو روشر (Ferrero Rocher): به دلیل خطر خفگی و مسمومیت، رکوردهای گینس برای خوردن حجم عظیم شکلات با محدودیت‌های سختی روبه‌رو همراه بوده و معمولا زمان‌دار هستند. در حال حاضر، یکی از رکوردهای معروف در این زمینه متعلق به فردی است که توانسته ۹ عدد شکلات توپی و مغزدار فررو روشر (همان شونیز طلایی خودمان) را تنها در یک دقیقه بخورد!
• رکورد خوردن دراژه‌های ام‌ اند امز (M&M) با چشمان بسته: یکی دیگر از رکوردهای سرگرم‌کننده و ایمن، خوردن بیشترین تعداد اسمارتیز  ام‌ اند امز  با چشمان بسته و با استفاده از چاپستیک در یک دقیقه است که رکورد آن روی عدد ۱۲۰ عدد ثبت شده.
• بزرگترین تخته شکلات تاریخ: همان‌طور که در مقاله حقایق عجیب درباره شکلات اشاره کردیم، شرکت بریتانیایی تورنتونز (Thorntons) در سال ۲۰۱۱ بزرگترین شکلات تخته‌اای جهان را با وزن خیره‌کننده ۵۷۹۲ کیلوگرم (بیش از ۵.۵ تن) تولید کرد. این تخته شکلات به تنهایی برای اوردوز کردن بیش از ۵۰۰ نفر کافی بود! البته این رکورد صرفا برای نمایش ثبت شد و بعدا شکلات مذکور برای امور خیریه به قطعات کوچک‌تر خرد گشت.

شونیز طلایی - شکلات شیری با مغز فندق و ویفر ( 195 گرم )

600,000 تومان

مشاهده و خرید

شکلات خود را با خیال راحت گاز بزنید!

حالا می‌توانید با خیال راحت یک نفس عمیق بکشید. علم به ما ثابت کرده است که اوردوز با شکلات یک پدیده کاملا واقعی از نظر شیمیایی است، اما از نظر فیزیکی و بیولوژیکی در دنیای واقعی تقریبا غیرممکن است. بدن هوشمند شما مدت‌ها قبل از اینکه دوز کشنده‌ای از تئوبرومین به خونتان برسد، با ایجاد حالت تهوع و سیری مطلق، ترمز دستی را می‌کشد. 

حالا می‌توانید بدون نگرانی به سراغ خرید شکلات بروید. البته فراموش نکنید که راز اصلی لذت بردن از خوراکی‌ها، رعایت اعتدال است و یک تکه ۲۰ گرمی شکلات تلخ در کنار چای عصرانه یا قهوه صبحگاهی، برای تزریق نشاط، تامین آنتی‌اکسیدان‌های بدن و خلق یک لبخند رضایت‌بخش کافی خواهد بود.